دیار کورد (کرد،هنر،فرهنگ)

بررسی دسته دوم :

نویسه هایی که از نظر نوشتاری مشترک  ولی از نظر تلفظ (طرز ادا ) متفاوت هستند .

   در صامت ها : / ح / ع / غ / ق / و /

   در مصوت ها : (  و  : ـو  )

 نویسه های زیر در ظاهر کاملا شبیه به نویسه های زبان فارسی هستند اما باید تاکید کرد ، اگرچه از نظر نوشتاری این شباهت درست است اما در زبان کُردی این نویسه ها کاملا متفاوت تلفظ ( اَدا ) می شود . بدین معنی که کُردها کلماتی مانند " حسن ، علی ، غار ، قاز ، ورود " را نسبت به فارس ها بسیار متفاوت تلفظ می کنند .

صامت ها :

-----------------------------------------------------------------------

1 - (ح : حـ  ـحـ   ـح   ح )  

در زبان فارسی تلفظ این نویسه بسیار به نویسه‌ "( ﮬ :  هـ   ـهـ ) " شبیه است لذا برای تشخیص آن ، به نویسه ی " ح " ، ( ح ِ جیمی ) و به نویسه " ﮬ " (ﮬِ دو چشم ) گفته می شود . بدین گونه که کلمه   " حمید " با  ( ح ِ جیمی ) و " هادی " با (ﮬِ دو چشم ) نوشته می شود در حالی هر دو نویسه            ( ح  و  ﮬ  )  بصورت " ﮬ "  تلفظ می شود یعنی " حمید " را " همید " و " هادی " را نیز " هادی " تلفظ می کنند .

   اما در زبان کُردی نویسه " ح " همانند عربی از حلق تلفظ می شود . و تفاوت آن نسبت به نویسه   " ﮬ " کاملا قابل تشخیص است .

به تلفظ نویسه " ح " در کلمات زیر گوش دهید :

" حەسەن ، حەرام ، حاشا ، حاڵی کردن ،  حەپلە ، حەوت ، حیلەباز ، حەیدەر ، حەوتە ، حەشار "

 لازم به ذکر است که تعداد زیادی از زبان شناسان کُرد معتقدند این نویسه در هیچ کلمه ریشه دار کُردی بکار نمی رود و این نویسه متعلق به زبان های سامی بوده که با ورود اسلام به سرزمین کُردستان تا مدتها کُردها با تلفظ این نویسه مشکل داشتند و مدت زیادی طول کشیده تا تلفظ این نویسه را یاد گرفتند .

   در الفبای لاتین نویسه ایی جدا برای این آوا  تعریف نشده است و از همان نویسه ی  " h / H  " استفاده می شود .  

-----------------------------------------------------------------------

2 - ( ع : عـ   ـعـ   ـع   ع  )

در زبان فارسی تلفظ این نویسه بسیار به نویسه‌ های زیر شبیه است :

 ( اَ  َ ) آوای فتحه در عربی / آ ( آی با کلاه ) /  ( اُ    ُ )آوای ضمه در عربی /  ( اِ  ِ  )آوای کسره در عربی

لذا برای تشخیص آن،به نویسه "ع "،( عین )گفته می شود.در زبان فارسی کلمات "علی ، عالی ، علوم

 ، عشق" به ترتیب شبیه " اَلی، آلی ، اُلوم ، اِشق " تلفظ می شوند .

اما در زبان کُردی نویسه " ع " همانند عربی از حلق تلفظ می شود . و تفاوت آن نسبت به نویسه های ذکر شده در بالا کاملا قابل تشخیص است .

به تلفظ نویسه " ع " در کلمات زیر گوش دهید :

" عەلی ، عالی ، عولووم ، عەشق ، عاجز ، عادەت ، عەرەب ، عەسکەر ، عەزرەت ، عەوداڵ "

 لازم به ذکر است که تعداد زیادی از زبان شناسان کُرد معتقدند این نویسه در هیچ کلمه ریشه دار کُردی بکار نمی رود و این نویسه متعلق به زبان های سامی بوده که با ورود اسلام به سرزمین کُردستان این نویسه نیز وارد آواهای زبان کُردی شده است . به همین دلیل در الفبای لاتین نویسه ایی جدا برای آن تعریف نشده است و از همان نویسه ی  "  e /E" استفاده می شود .  

   در الفبای لاتین نویسه ایی جدا برای این آوا  تعریف نشده است و مانند زبان فارسی عمل می شود یعنی به جای این نویسه از نویسه های " e / E  یا a / A   یا o / O  یا / Ê   ê " استفاده می شود .  

 -----------------------------------------------------------------------

  3 و 4 - ( غ : غـ   ـغـ   ـغ   غ  ) و ( ق : قـ  ـقـ  ـق  ق  )

در زبان فارسی نویسه " غ " همانند نویسه " ق " تلفظ می شود . لذا به نویسه " غ " ، (غین ) و به نویسه " ق " ، (قاف )  گفته می شود . بدین گونه که کلمات ( غار ، غارتگر ، غافل ، غربت ، غایب ) با     " غین " و کلمات  ( قاب ، قاتل ، قصاب ، قشنگ ، قطار ) با " قاف " نوشته می شوند اما همه کلمات تقریبا با " قاف " تلفظ می شوند یعنی بدین صورت :

(قار ، قارتگر ، قافل ، قربت ، قایب ، قاب ، قاتل ، قصاب ، قشنگ ، قطار )

تلفظ این دو نویسه در زبان کُردی :

  در زبان کُردی برای تلفظ نویسه " ق " انتهای زبان به ته سقف دهان چسبیده می شود و در لحظه بیرون راندن هوا (با فشار ) زبان از سقف دهان جدا شده و آزاد می گردد .  

  برای تلفظ نویسه " غ " انتهای زبان به انتهای سقف دهان ( نزدیک به زبان کوچک ) چسبیده       می شود و در هنگام بیرون راندن هوا ( بدون فشار  ) زبان همچنان به سقف دهان چسبیده می ماند .

------------------------------------

به تلفظ نویسه " ق " در کلمات زیر گوش دهید :

"  قەشەنگ ، قەتار ، قابلەمە ، قۆری ، قیر ، قرپۆک ، قاچ ، قارچ ، قەیتان ، قازی "

  در الفبای لاتین این آوا با نویسه " q / Q "  نشان داده می شود .

 ------------------------------------

به تلفظ نویسه "غ " در کلمات زیر گوش دهید :

 " غارەتگەر ، غافڵ ، غوربەت ، غاییب ، غار کردن ، غەزەب ، غەیبەت ، غەمبار ، غەمخۆر ، غیرەت "

  لازم به ذکر است که تعداد زیادی از زبان شناسان کُرد معتقدند نویسه ی " غ "  در هیچ کلمه ریشه دار کُردی بکار نمی رود و این نویسه متعلق به زبان های سامی بوده که با ورود اسلام به سرزمین کُردستان این نویسه نیز وارد آواهای زبان کُردی شده است .

-----------------------------------------------------------------------

  در بیشتر کلمات ریشه دار زبان کُردی نویسه ی " غ "  به نویسه ی  " خ " تبدیل می شود . در کلماتی که همچین تبدیلی صورت نمی گیرد کلمه یی کُردی جای کلمه ی بیگانه را می گیرد.

  در الفبای لاتین نویسه ایی جدا برای این آوا  تعریف نشده است و به جای این نویسه از نویسه " x / X " استفاده می شود .  

 -----------------------------------------------------------------------

5 –( و :  و  )

در زبان فارسی این نویسه همانند ( V ) در انگلیسی و ( ڤ ) در کُردی تلفظ می شود . بدین گونه که کلمه " ورود " بصورت ( vorood ) ادا می شود . اصولا تلفظ دو نویسه " V " و " W " در زبان انگلیسی بسیار متفاوت هستند .

به تلفظ ( W و V )  در کلمات زیر گوش دهید :

 " World , Want , Word , Web , Wage  "

"  Vacant , Van , Vanish , Verb , View "

  تلفظ نویسه " و " در کُردی همانند تلفظ نویسه  " W " در انگلیسی و نویسه " و "  در عربی است . بدین گونه که برای تلفظ آن لبها  غنچه می شوند  و هرگز از دندانها استفاده نمی شود ( لبها و دندانها هیچ تماسی با هم پیدا نمی کنند ) .

 به تلفظ نویسه " و " در کلمات زیر گوش دهید :

"  وەک ، وشە ، وەرە ، وەرز ، وریا ، وشک ، وشتر ، ورگ ، ورد ، واتا "

  در الفبای لاتین این آوا با نویسه " w / W   "  نشان داده می شود .

   پنج نویسه ی " ح / ع / غ / ق / و " با آنکه ظاهرا در کُردی و فارسی مشترک هستند اما باید

تاکید کرد که از لحاظ شکل تلفظ قرابتی با هم ندارند .

مصوت ها :

    به کلمات زیر در زبان کُردی و فارسی نگاه کنید :

کُردی    : کورد ، کورسی ، کورت ، کوردستان ، گورگ

فارسی : سرور ، غرور ، شروع ، رود ، کور

در نگاه اول نویسه " و ( صدای او ) " در کلمات کُردی و فارسی مشترک هستند.

   اما نویسه " و ( صدای او ) " در کُردی نسبت به فارسی بسیار کوتاه تر ( در حدود یک سوم ) ادا    می شود .

 مانند تلفظ " او " در کلمه انگلیسی " Put "  و   احیانا تلفظ "او" در کلمه فارسی " پول " .

  به این نویسه در کُردی ( اوی کوتاه ) گفته می شود .

   کلمات فارسی فوق را با الفبای کُردی  می نویسیم :

فارسی :    سرور     ،    غرور    ،      شروع    ،    رود    ، کور

 کُردی :     سوروور   ،   غوروور   ،    شورووع   ،   روود   ،   کوور

 در کُردی  آوای " اوی کوتاه " را با یک " و "  و  آوای " اوی کشیده " را با دو  "وو" نشان می دهند .

پس نویسه " و " در بیشتر کلمات فارسی صدای " اوی کشیده " و در کلمات کُردی صدای " اوی کوتاه " می دهد .

 به تلفظ نویسه " و ( صدای او کوتاه ) " در کلمات زیر گوش دهید :

 "  کورد ، کورسی ، کورت ، کوردستان ، گورگ ، چەکوش ، درومان ، سوتمان ، كوڕ ، کورتان "

  در الفبای لاتین این آوا با نویسه " u / U  "  نشان داده می شود .

  نکته مهم

به این کلمات دقت کنید :

  وەک ، وشە ، وەرە ، وەرز ، وریا ، وشک ، وشتر ، ورگ ، ورد ، واتا

  کورد ، کورسی ، کورت ، کوردستان ، گورگ ، چەکوش ، درومان ، سوتمان ، كوڕ ، کورتان

نویسه ( و ) در کدامیک صامت ( صدای واو ) و در کدامیک مصوت ( صدای او )  است ؟

واضح است که در این کلمات ( و ) هم به عنوان صامت و هم به عنوان مصوت بکار برده شده است .    

 (و) در ردیف اول به عنوان صامت ( آوای نویسه W ) و در ردیف دوم به عنوان مصوت ( آوای نویسه U )

  این اشکال در الفبای عربی که برای هر دو آوای (  W صامت و U مصوت در لاتین ) یک نویسه ( کارکتر ) الفبایی یعنی   " و " تعریف شده است موجب مشکلاتی در امر یادگیری زبان کُردی شده است . در الفبای کُردی با نویسه لاتین این اشکال برطرف شده است بدین گونه که برای آوای صامت نویسه W و برای آوای مصوت نویسه U تعریف شده است .

       برای توضیحات تکمیلی به " نقدی بر الفبای زبان کُردی "  مراجعه کنید .

                  جدول تطابقی نویسه های لاتین با نویسه های عربی مربوط به دسته دوم