دیار کورد (کرد،هنر،فرهنگ)

بررسی دسته چهارم :

نویسه هایی که هم از نظر نوشتاری و هم از نظر تلفظ (طرز ادا ) باالفبای فارسی متفاوتند .

   در صامت ها :   ئـ/     ڕ   /   ڤ   /   ڵ

   در مصوت ها :     بزرۆكه  ( i / I  )  

صامت ها:

-----------------------------------------------------------------------

 1 -  ( ئـ )

تقریبا معادل همزه ( ء ) در فارسی است .در زبان کُردی بصورت بسیار خفیف ادا می شود و همیشه در ابتدای کلمات کاربرد دارد . همچنین به تمامی مصوت ها هم می چسبد . 

    (ئـ+ ـه )   :  ئەو ، ئەسرین ، ئەردەڵان ، ئەرخەیان ، ئەمشەو ،

    (ئـ+ ـ ـێـ ) :  ئێوارە ، ئێرە ، ئێوە ، ئێستە ، ئێسک

    (ئـ+ ـۆ   ) :  ئۆخەی ، ئۆباڵ ، ئۆخر ، ئۆقرە ، ئۆگر

     (ئـ+ ـا   ) :  ئازاد ، ئاوات ، ئاگر ، ئاش ، ئاکام

      (ئـ+ ـوو ) : ئووستا

       (ئـ+ ـيـ ) :  ئیتر ، ئیش ،

  (ئـ+ بزرۆكه ) :  ئسپار ،  ئستران

حال به تلفظ نویسه " ( ئـ ) " در کلمات زیر گوش دهید : 

"  ئەسرین ، ئەردەڵان ، ئێرە ، ئێوە ، ئێستە ، ئاوات ، ئاگر ، ئووستا ، ئیتر ، ئسپار"

   در الفبای لاتین برای این آوا نویسه ایی جداگانه تعریف نشده است بلکه با مصوت بعد از خود در

 مجموع تشکیل یک نویسه می دهد .

بصورت زیر است :   

(ئـ+ ـه )     >>     ئە   =   e      برای مثال : ئەو = ew           ،  ئەرخەیان = erxeyan   

(ئـ+ ـ ـێـ )   >>     ئێ   =  ê     برای مثال : ئێوارە = êware   ،  ئێرە = êre   

(ئـ+ ـۆ   )   >>     ئۆ    =   o      برای مثال : ئۆخەی = oxey   ،  ئۆقرە = oqre

(ئـ+ ـا   )   >>      ئا    =  a      برای مثال : ئازاد = azad       ، ئاوات = awat

(ئـ+ ـوو )   >>     ئوو   =  û       برای مثال : ئووستا = ûsta

 (ئـ+ ـيـ )  >>     ئی   =   î        برای مثال : ئیتر  = îtir   

-----------------------------------------------------------------------

2 - ( ڕ :  ڕ   ـڕ  ) 

در زبان کُردی دو نوع آوا وجود دارد که یکی را با نویسه  " ر "  و دیگری را با نویسه " ڕ  " نشان          

می دهند . تلفظ " ر "  نازک همانند حرف " ر " در زبان فارسی می باشد . اما نویسه دوم که به زبان

 کُردی اختصاص دارد  "رای غلیظ "  گفته می شود . این آوا را می توان در زبان اسپانیولی نیز یافت .

    برای تلفظ این آوا سطح بیشتری از نوک زبان به قسمت ابتدای سقف دهان می چسبد . در آوای  

" ر " تنها نوک زبان به ابتدایی ترین قسمت سقف دهان می چسبد .

   برای درک تفاوت بین این دو آوا به تلفظ کلمات زیر گوش دهید :

" تلفظ نویسه " ر "  : باران ، کاروان ، شار ، دار ، سەربەرز ، تێر ، تەیارە  ، تەرزە ، لەرزە ، تەخار "

    این نویسه هیچگاه در ابتدای کلمه قرار نمی گیرد .

-------------------------------------------

" تلفظ نویسه " ڕ  " :  ڕێوی ،  ڕەش ، ڕزگار ، مەڕ ، گاڕان ، پاڕانەوە ، دڕ ، خڕ ، شەڕ ، شڕ "

      این نویسه در هر جایی از کلمه می تواند قرار گیرد.

        با توجه نکته بالا هیچ کلمه ایی در زبان کُردی با آوای  " ر نازک "   آغاز نمی گردد و اگر کلمه ایی

با   "ر "   شروع شود حتما   "رای غلیظ "   است که در ابتدای آن کلمه استفاده شده است . به دلیل

وجود این قاعده در زبان کُردی بعضی اوقات  " ر "  اول کلمات را بدون علامت   (  ̬  )  در زیر " ر " { ڕ }   

 می نویسند .

   البته این نحوه نوشتن از نظر مجمع زبان کُردی در کردستان عراق این کار اشتباه است و باید " ر "

اول کلمات را دقیقا بصورت {   ڕ  } نوشت .       

------------------------------------------- 

مثال های بیشتر :

" ڕۆژ ، هەڕەشە ، دۆڕان ، ڕاست ،  ڕووت  ،  گەڕان ،  زێڕ ، کڕێوە ، کەڕ ، ڕاوچی ، ڕا کردن ،  سڕینەوە"

  در الفبای لاتین این آوا در وسط کلمات با نویسه " rr / RR " و در ابتدای کلمات " r / R  " نشان داده می شود .

 -----------------------------------------------------------------------

3 - ( ڤ : ڤـ  ـڤـ  ـڤ  ڤ )

این آوا در زبان فارسی نیز تلفظ می شود . تلفظ آن معادل تلفظ " و " در اول کلمه " ورود " است . در انگلیسی برای نشان دادن این آوا از نویسه " V " استفاده می شود .

 به تلفظ نویسه " ( ڤ : ڤـ  ـڤـ  ـڤ  ڤ ) " در کلمات زیر گوش دهید :

" ئەڤین ، تاڤگە ، چاڤ ، دەڤەر ، گۆڤار ، پەیڤین ، ڤژە ، بڤە ، مرۆڤ ، تەڤ"

        لازم به ذکر است این آوا در کرمانجی شمالی ( کردستان ترکیه ) بیشترین کاربرد را دارد .

   در الفبای لاتین این آوا با نویسه " v / V  "  نشان داده می شود .

 -----------------------------------------------------------------------

4 - ( ڵ :   ـڵـ   ـڵ   ڵ  )

در زبان کُردی دو نوع آوا وجود دارد که یکی را با نویسه " ل " و دیگری را با نویسه "  ڵ " نشان          

می دهند . تلفظ " ل " نازک همانند حرف " ل" در زبان فارسی می باشد .در آوای " ل " تنها نوک زبان

 به ابتدای سقف دهان می چسبد .اما نویسه دوم که به زبان کُردی اختصاص دارد " لام غلیظ " گفته  

می شود این آوا را می توان در زبان تُرکی نیز یافت .

  برای تلفظ این آوا سطح زیادی از وسط و نوک زبان به سقف دهان می چسبد سپس رها می شود .

برای درک تفاوت بین این دو آوا به تلفظ کلمات زیر گوش دهید :

 تلفظ نویسه " ل "  ( ل  ـلـ   ـل   ل  ) :

" لانک ، لووس ، لۆکە ، پشیلە ، مەلە ، گەل ، کلک ، دیل ، جل ، گول"

 این نویسه هیچگاه در ابتدای کلمه قرار نمی گیرد .

-------------------------------------------

تلفظ نویسه " ڵ  " ( ـڵـ    ـڵ    ڵ  ) :

"کەڵەگەت ، بەڵاڵووک ، ئاڵۆز ، گڵ ، شتڵ ، چقڵ ، چەقەڵ ، دڵ ، تاڵ ، گوڵ"

  این نویسه هیچگاه در ابتدای کلمه قرار نمی گیرد.

  یعنی هیچ کلمه ایی در زبان کُردی با آوای" ل غلیظ "  آغاز نمی گردد و اگر کلمه ایی با " ل " شروع

 شود حتما " ل نازک " است  ،  که در ابتدای آن کلمه استفاده شده است .

-------------------------------------------

مثال های بیشتر :

" گەماڵ ، تاڵ ، ماڵ ، حاڵ ، منداڵ ، شەماڵ ، بەتاڵ ، کۆتاڵ ، کرمۆڵ ، بەتاڵ"

  لازم به ذکر است این آوا در کرمانجی شمالی ( کردستان ترکیه ) کمترین کاربرد ا دارد  .

  در الفبای لاتین این آوا در وسط کلمات با نویسه " ll / LL " و در ابتدای کلمات "l / L " نشان داده می شود .

مصوت ها:

-----------------------------------------------------------------------

1 - بزرۆكه  ( i / I  )  

در الفبای عربی برای مصوت هشتم ( بزرۆكه )  هیچ نشانه ایی تعیین نشده است و تلفظ حرفی که، نوشته  نمی شود  به دو اشکال اساسی زیر منجر شده است :

1 –  تعدادی از کلمات کردی هستند مانند {بردن ، من ، ژن ، مردن ، بزن ، خستن } در ظاهر فاقد مصوت

 هستند اما به هنگام تلفظ این کلمات آوای بزرۆكه خودنمایی می کند . بدین معنی که این صدا هم 

وجود دارد و هم تلفظ می شود اما در الفبای عربی هیچ کارکتری برای آن درنظر گرفته نشده است .

به تلفظ این کلمات گوش دهید :

"بردن (Birdin ) ، من ( Min ) ، ژن ( Jin )  ، مردن ( Mirdin ) ، بزن ( Bizin  )  ، خستن (  Xistin  ) "

2 – اشکال دوم زمانی دردسرساز می شود که بخواهیم زبان کُردی را بر اساس این الفبا به یک غیر کُرد

 آموزش دهیم . کُرد ها خود بنا به تجربه ، ناخوداگاه می توانند تشخیص دهند که در کجای کلمه (بزرۆكه)

وجود دارد  اما برای غیر کُرد چنین امکانی حداقل در ابتدای راه وجود ندارد و این خود باعث سردرگمی 

 می شود .

برای تشخیص بزرۆكه می توانیم از نکات زیر استفاده کنیم :

الف : در اول کلماتی که با دو حرف صامت پشت سرهم شروع شده‌اند مانند {بردن ، من ، ژن ، مردن ، بزن ، خستن } آوردن بزرۆکه‌ حتمی است.

ب :  چنانچه‌ درآخرکلمه‌ دو حرف صامت به‌دنبال هم بیایند، آمدن بزرۆکه‌ درمیان آنها بستگی به‌ نحوه‌ی

تلفظ آن کلمه‌دارد مانند کلمات {بردن ، مردن ، بزن ، خستن } که بین دو حرف آخر همگی ،آوردن بزرۆکه‌

لازم است اما در کلماتی مانند { زانست / Zanist } بین دو حرف آخر هیچ مصوتی قرار نمی گیرد .

پ : در زبان کُرد ی هیچگاه مصوت ها اول کلمه نمی آیند .

 ج : هر کلمه ایی در زبان کُردی حداقل یک مصوت دارد .

 د : تعداد مصوت های هر کلمه با تعداد سیلاب های ( بخش های ) آن کلمه برابر است .

  مثال : کلمه   ( زانست / Zanist)   دو سیلاب دارد " زا  Za + نست Nist "

در سیلاب اول نویسه " ا " مصوت است و در سیلاب دوم نویسه " بزرۆکه‌/ i " مصوت است .

 -----------------------------------------------

مثال های بیشتر :

   " بەفر (  Befir ) ، کۆتر ( Kotir )     ، سارم ( Sarim  ) ،   دەستت ( Destit )   ، باڵت ( ballit )       

       هاتم ( Hat im  ) ، کردن ( Kirdin  ) ،  بردن ( Birdin  )  ، خواردن  ( Xiwardin ) ، ڕۆشتن ( Roştin ) 

                                 زستان ( Zistan  ) ، کوردستان ( Kurdistan  ) "

    در الفبای لاتین این آوا با نویسه " i / I  "  نشان داده می شود .

  جدول مقایسه ایی نویسه های لاتین با عربی مربوط به دسته چهارم :