((گل ونی)) پوشان دیروز

 

سال ها پیش جوان دانشجویی به نام  مصطفی صدیق که در دانشگاه هنرهای زیبا تحصیل می کند، تصمیم می گیرد درباره پوشش مناطق کردنشین ، خصوصاً مناطق غرب کرمانشاه (اسلام آباد غرب و کردند و ...)تحقیقی به عمل آورد. وی این پژوهش را زیر نظر دکتر صادقی کیا،استاد دانشگاه و مشاور عالی دانشگاه هنرهای زیبای کشور و رئیس اداره کل موزه ها و فرهنگ عامه وقت انجام می دهد. ماحصل تحقیق و تتبع مصطفی صدیق،گزارشی است که در پی می آید.

قصرشیرین و اسلام آباد غرب از شهرستان های استان پنجم (کرمانشاهان) و نزدیک به یکدیگر هستند .آمار عمومی در نشریه آبان ماه 1335 خورشیدی خود، جمعیت این دو شهرستان را 247و28 تن (901و 23 تن در قصرشیرین و 346و4 تن در اسلام آباد غرب) صورت داده است. مردم این دو شهرستان توانسته اند با گذشت روزگار و پیدایش پوشیدنی های گوناگون ، پوشاک کهن خود را تا اندازه ای به همان صورت که بود نگاه دارند. در این گفتار، پوشاک مردم اسلام آباد غرب و قصرشیرین وپیرامون آنها(کرند،گوران،هلیلان،سرپل ذهاب و سومار) یکایک یاد و شرح داده خواهد شد.

پوشش زنان

کلاه– بیشتر زنان موهای خود را می بافند و کلاه مخملی ترکدار بی لبه ای به سر می گذارند. برخی از زنان ، گیسوان بافته خود را روی این کلاه مخملی گره می زنند و برخی دیگر پس از شانه زدن ، آنها را در دو سوی چهره ،آزاد ، رها می کنند.این کلاه را در "کرند" و " قصرشیرین" و "گوران"،(کلاو) و در اسلام آباد غرب(کلو) و در "سومار"و " هلیلان" (کِلو) می نامند.

سربند-دستمالی ابریشمی و چهارگوش مشکی  است که  آنرا پیش از بستن به سر به شکل لچک در می آورند. آنگاه میانش را روی پیشانی می گذارندو دو سرش را به پشت سر می برندو چپ و راست می کنند و باز می گردانند و بر روی پیشانی گره می زنند.سربند در گوران و کرند (سرون) و در سرپل ذهاب(سروین) نامیده می شود.

روسری- دستمال رنگین و ریشه دار بزرگی است که روی "سرون" به دور سر، از راست به چپ پیچیده می شود و ریشه های آن پس از بسته شدن به دور سر می افتد .روسری را "گل ونی" می نامند.

دستمال سر– در برخی از دهات، زنان به جای گل ونی ، دستمالی به دور سر می بندند که آنرا در کرند(مشکی)و در قصرشیرین و سومار(بیم) و در سرپل ذهاب(دستمال سر) می نامند.

زیرپیراهن یا زیرپوش– زیرپوش بیشتر از چلوار دوخته می شود. دوخت آن ساده و دامنش بلند است به طوری که لبه پایین آن به روی پا مالیده می شود.آستین هایش از سرشانه تا زیر آرنج، گشاد و ساده و از زیر آرنج تا مچ، تنگ و پرچین است و مچش با تکمه بسته می شود. این جامه را در سرپل ذهاب(گرکراس) و در کرند و گوران( ژیر شوی) می نامند.

پیراهن- بیشتر از پارچه زمینه گلی گل بوته دار درشت دوخته می شود. بالاتنه آن ساده است و چاکی در پیش سینه دارد که از زیر گلو تا زیر پستان باز است و با سه تکمه بسته می شود. آستین آن بلند و مچ دار است و با تکمه به هم می آید.دامنش نیز بلند و پرچین است که هنگام راه رفتن از هم باز می شود و جلوه های زیبا به خود میگیرد.پیراهن را در اسلام آبادغرب (شِو) و در گوران و سومار (شوی) و در سرپل ذهاب و قصرشیرین( کرواس) و هلیلان(کراس) می نامند.

شلوار- بیشتر از پارچه  ای رنگین بوته درشت دوخته می شود.لیفه ای موجدار است و به جای بندکش می کشند و به سر مچ پایش می دوزند.شلوار را (شوال جافی) می نامند

نیم شلوار یا تنکه- پاره ای از زنان در زیر شلوار خود ،شلوار لیفه ای کوتاهی می پوشند که از پارچه های ساده دوخته می شود.این زیر شلوار را دراسلام آباد غرب و  کرند(تنک) در سرپل ذهاب (ژر شوال) و در هلیلان (شوال کُل) می نامند.

جلیقه – جلیقه را از مخمل ساده و رنگهای گوناگون می دوزندو بر روی پیراهن می پوشند. دهنه ی جیب و لبه های چاپ و جلو و پایین جلیقه یراق دوزی است. جلیقه را در کرند، گوران و اسلام آباد غرب(سخم) و در هلیلان (حلزق) می نامند.

نیم تنه – برخی از زنان در زمستان روی پیراهن یا جلیقه، نیم تنه آستین داری می پوشند.این نیم تنه از مخمل سیاه یا صورتی رنگ است. جلوی نیم تنه مانند جلیقه باز و سر آستین و دهنه جیب و لبه های چاک جلو و پایین آن یراق دوزی است. نیم تنه را در کرند و سرپل ذهاب و گوران و سومار(سلت) و در هلیلان (یل) می نامند.

قبا – روی جلیقه، قبای تمام آستربلندی می پوشند که رویه آن از مخمل یا فاستونی و آسترش از چیت ساده یا گلدار است. دوخت آن مانند فبای مردانه است و برخی به دور یقه اش یراق یا سکه های قدیمی می دوزند. این قبا را در قصرشیرین و سرپل ذهاب و هلیلان(کتر) و در اسلام آباد غرب (قوا) می نامند.

پالتو – برخی از زنان در زمستان ، روی قبا و در تابستان روی پیراهن ، پالتویی از مخمل سیاه می پوشند که دوختش درست مانند قبای مردانه است و آن را در اسلام آباد غرب و گوران(زبون) و در سرپل ذهاب(کوا) در کرند (کمرچین) و در قصر شیرین (زوون) می نامند.

روپوش –روپوش پارچه ای سیاه ابریشمی یک تیکه ای است به درازای دو متر و پهنای یک متر و نیم . این پارچه را زنان هنگام بیرون رفتن از خانه بر دوش می اندازند و دو سر آن را در زیر گلو گره میزنند و آن را (ماشت) می نامند.

جورابی – پوشیدن جورابی در میان زنان قصرشیرین و اسلام آباد غرب و آبادی های دیگر این سرزمین، همگانی نیست و بیشتر زنان ثروتمند و سرشناس به پا می کنند. جوراب را به گویش خود (جور) می نامند.

پوشاک مردان

عرقچین- مردان اسلام آباد غرب و قصرشیرین و دهات پیرامون آن ، عرقچین ساده یا رنگینی به سر می گذارند که از دست بافت های زنان خودشان است.

سربند- دستمال ابریشمی ریشه داری است  به رنگ های سیاه و سفید که در تهران آن را کلاغی می نامند.شیوه بستن آن بدین گونه است : نخست دستمال را به شکل نوار پهنی در می آورند و یک سر آن را با دست نگاه می دارند و دنباله ی آن را به دور سر چندبار می پیچند. به طوری که پس از پیچیدن ،یک سر آن در سوی راست یا چپ صورت، آزاد می افتد و سر دیگرش در لابلای دستمال پنهان می شود. برخی از جوانان برای بستن سر ، از دو دستمال سیاه و سفید که بهم گره زده شده است استفاده می کنند. دستمال سر را (سرون) می نامند.

زیرپیراهن- زیرپیراهن مردان همان عرق گیر شهریست که از بازار خریداری می شود و خود در آن دستی نمی برند.زیرپیراهن در قصرشیرین (ژر کرواسی) و در هلیلان(ژر کراس) و در اسلام آباد غرب (ژر شوی)نامیده می شود.

پیراهن- پیراهن مردانه را از مِتقال یا چلوار ساده و بلند و آستین دار و بی یقه می دوزند و دو پهلوی پایین آن را چاک می دهند. یقه و چاپ پیش سینه پیراهن معمولا با سه تکمه بسته می شود. برخی مردان نیز پیراهن شهری می خرند و می پوشند. پیراهن مردانه در قصرشیرین(کرواس) و در اسلام آباد غرب( شو) و در گوران و سومار (شوی) می نامند.

جلیقه-  از پارچه ساده و ستبر دوخته می شود و مانند جلیقه های مردانه شهری است و (سخم) نامیده می شود.

قبا- مردان روی پیراهن یا جلیقه ،قبایی از پاچه های ستبرو تیره رنگ می پوشند که (سلت) نامیده می شود.

نیم تنه- نیم تنه مردانه از پارچه های  ستبر تیره رنگ و ساده بی یقه و بی تکمه دوخته و (زبون ) نامیده می شود.

شال کمر- مردان به کمر خود روی "سلت" شال ابریشمی رنگین گل بوته داری می بندند که درازای آن به چهار یا پنج متر می رسد. این شال طوری بسته می شود که از بستن آن بر روی شکم چند گل یا نیم گره پیدا می شود.شال کمر را(شال پشت) می نامند.

مچ پیچ- پارچه ای است از جنس کتان یا ابریشم سفید که آن را به شکل یک قیف می دوزند به طوری که یک دهانه اش تنگ و یا اندازه مچ دست و دهانه دیگرش گشاد و گوشه دار و آویزان باشد.مچ پیچ را روی سلت یا زبون یا سخم در دست می کنند و گوشه دهان گشاد آن را که دراز و آویزان است از زیر آرنج تا نزدیک مچ به دور دست میپیچند .مچ پیچ را (فقیان)می نامند.

شلوار- پارچه اش ابریشمی مشکی و سفید است. دوخت آن ساده ولی لیفه دارد و از کمرگاه تا مچ پا گشاد و فراخ و مچ پای آن تنگ و چسبان اس و آن را (شوال جافی) می نامند.

منبع : سایت میراث فرهنگی و گردشگری